Toen een vakantie eindigde in stilstand

Tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog werden talloze Indonesische mannen zonder enige vorm van proces geëxecuteerd door Nederlandse militairen. De Nederlandse Staat heeft dat stelselmatige en extreme geweld inmiddels erkend en daarvoor publiekelijk excuses aangeboden. Toch krijgen de nabestaanden van deze mannen – inmiddels hoogbejaard – te horen dat zij niet in aanmerking komen voor compensatie. Linde Mayer staat dertien van hen bij. Wat er is gebeurd In de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945 – 1949) voerde het Nederlandse leger operaties uit waarbij Indonesische mannen standrechtelijk werden geëxecuteerd. Geen aanklacht, geen verdediging, geen vonnis. De slachtoffers werden ter plekke gedood. In veel gevallen werd hun dood niet gedocumenteerd. Decennia later stelde de Nederlandse Staat de regeling ‘Contouren civielrechtelijke schikking ter vergoeding schade van kinderen van slachtoffers van standrechtelijke executies in het voormalige Nederlands-Indië’ vast. Deze regeling biedt kinderen van geëxecuteerde mannen de mogelijkheid een verzoek tot compensatie in te dienen. Onze cliënten maakten gebruik van die mogelijkheid. Hun verzoeken werden afgewezen. De impact De mannen die werden geëxecuteerd lieten kinderen achter. Die kinderen groeiden op zonder vader, zonder uitleg en zonder enige erkenning van wat hun families was aangedaan. Velen dragen de gevolgen daarvan hun hele leven al met zich mee. De afwijzing van hun verzoeken treft hen dan ook niet alleen financieel, maar vooral in waar het hen werkelijk om gaat: erkenning. Erkenning dat hun onrecht is aangedaan, en dat dit onrecht blijvende gevolgen heeft gehad. De Staat zegt dat onrecht te erkennen. De toepassing van de regeling laat iets anders zien. Een onhaalbare bewijslast De kern van het probleem ligt in de bewijsmaatstaf die de regeling hanteert. Om voor compensatie in aanmerking te komen, moeten nabestaanden aantonen dat de executie van hun vader is vermeld in gepubliceerde, openbare bronnen. Dat is juist waar het misgaat: standrechtelijke executies werden destijds vaak niet of niet herkenbaar gedocumenteerd. Daardoor zijn zij in veel gevallen niet terug te vinden in de bronnen waar de regeling om vraagt. De Staat erkent dat deze executies hebben plaatsgevonden, maar verlangt tegelijkertijd bewijs dat er meestal niet is. Dat brengt nabestaanden in een onmogelijke bewijspositie. Wat Beer advocaten doet Wij hebben de Staat verzocht om op korte termijn in overleg te treden. Dat overleg heeft twee doelen. Ten eerste moet de bewijsmaatstaf worden herzien. In de huidige vorm sluit deze juist de groep uit waarvoor de regeling bedoeld is. Ten tweede willen wij met de Staat bespreken welke bewijsmiddelen wél beschikbaar zijn en hoe deze op een zorgvuldige manier kunnen worden meegewogen. Wij wachten op een reactie van de Staat. Indien overleg niet tot een oplossing leidt, zullen onze cliënten zich beraden op verdere stappen. De urgentie is groot. Alle nabestaanden zijn op hoge leeftijd. Als de beoordeling van hun verzoeken te lang op zich laat wachten, dreigt de regeling haar doel voorbij te schieten. Hoe Linde Mayer naar deze zaak kijkt “Wat mij in deze zaak raakt, is de fundamentele tegenstrijdigheid in de opstelling van de Staat. Enerzijds erkent Nederland dat sprake is geweest van stelselmatig en extreem geweld

Op 17 juli 2014 stortte vlucht MH17 neer boven Oekraïne. Alle 298 inzittenden kwamen om het leven. Onder hen waren 196 Nederlanders. Voor de nabestaanden begon een periode van verlies, onzekerheid en jarenlange strijd om waarheid, erkenning en gerechtigheid. Wat er gebeurde en de impact op mens en samenleving Onderzoek door de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid en het internationale Joint Investigation Team wees uit dat vlucht MH17 is neergehaald door een BUK-raket. Volgens dat onderzoek was de installatie kort voor de ramp overgebracht naar het gebied van waaruit het vliegtuig werd beschoten. Rusland ontkent tot op heden iedere betrokkenheid. Voor de nabestaanden is de impact van de ramp enorm. Sommigen verloren in één klap hun hele gezin. Voor veel families werd niet alleen een dierbare weggenomen, maar ook een basis van het dagelijks leven. Dat Rusland iedere betrokkenheid blijft ontkennen en geen waarheidsgetrouwe informatie deelt, maakt het verlies voor nabestaanden nog zwaarder. Vragen blijven bestaan. Was het een vergissing? Dacht men op een militair vliegtuig te schieten? Juist doordat antwoorden uitblijven, kunnen veel nabestaanden hun rouwproces moeilijk afsluiten. Ook in Nederland liet de ramp diepe sporen na. Door het grote aantal Nederlandse slachtoffers werd MH17 een gebeurtenis die niet alleen individuele families trof, maar vormt de ramp ook onderdeel van de Nederlandse geschiedenis. De belangen die op het spel staan In deze zaak staan de belangen van de nabestaanden voorop. Zij willen erkenning voor wat hun is overkomen, duidelijkheid over de toedracht en rekenschap van de verantwoordelijke partijen. Daarnaast raakt de zaak aan bredere vragen over internationale rechtsorde en rechtsbescherming. Voor nabestaanden is het van grote betekenis dat niet alleen nationaal, maar ook internationaal wordt uitgesproken wat is vastgesteld en welke verantwoordelijkheid daarbij hoort. Voor wie Beer advocaten opkomt Wij behartigen de belangen van bijna 300 nabestaanden van meer dan 100 slachtoffers van vlucht MH17. Dat doen wij in verschillende procedures, nationaal en internationaal. Onze inzet is vanaf het begin geweest om alle mogelijke juridische routes te benutten die konden bijdragen aan erkenning, waarheidsvinding en gerechtigheid voor onze cliënten. De juridische aanpak en de uitdagingen De juridische aanpak kende drie sporen, in de volgorde waarin zij speelden: onderhandelingen met de verzekeraar van Malaysia Airlines, een klacht bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, en een strafprocedure. Als eerste zijn namens nabestaanden onderhandelingen gevoerd met de verzekeraar van Malaysia Airlines. De luchtvaartmaatschappij draagt als vervoerder een eigen aansprakelijkheid op grond van het luchtvaartrecht. Op basis van die onderhandelingen zijn voor onze cliënten schadevergoedingsbedragen betaald. Daarna is namens nabestaanden een klacht ingediend bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tegen Rusland. Dat was geen vanzelfsprekende stap. Er waren ook geluiden dat deze route weinig kans van slagen zou hebben. Toch hebben wij die klacht ingediend, omdat wij vonden dat deze weg bewandeld moest worden. De strafprocedure kende uitzonderlijke uitdagingen. Het ging om een zeer grote groep nabestaanden, met verschillende nationaliteiten en verschillende behoeften. In een reguliere strafzaak is er vaak direct en individueel contact met cliënten.

Rond het jaar 2000 bracht farmaceutisch bedrijf Merck het middel Vioxx op de markt. Een pijnstiller die snel populair werd en even snel gevaarlijk bleek. Het bedrijf wist al voordat Vioxx voor patiënten werd geproduceerd dat het gebruik van dit middel het risico op hart- en herseninfarcten aanzienlijk verhoogde. Maar daarvoor waarschuwde het niet. Niet in de bijsluiter en niet bij de autoriteiten die Vioxx moesten goedkeuren. In 2004 haalde Merck Vioxx wereldwijd van de markt. Het was een van de grootste terugroepacties uit de farmaceutische geschiedenis. Onze cliënten hadden toen al een infarct doorgemaakt. Slachtoffers in Nederland, schikkingen in Amerika Wij traden op voor een grote groep Nederlandse slachtoffers. Mensen die Vioxx hadden geslikt en daarna een infarct kregen. Sommigen hielden blijvende gezondheidsschade over. In Amerika trof Merck schikkingen met gedupeerden. In Nederland wilde het bedrijf niet aan tafel. Merck maakte publiek dat het niet zou schikken vanwege Vioxx. Buiten Amerika deden zij dat in maar weinig landen. Wij gingen door. Duizenden ordners, één beslissend bewijsstuk Er waren twee cruciale dingen te bewijzen. Eerste: dat het infarct door Vioxx was veroorzaakt, en niet door een andere oorzaak. Tweede: dat Merck vóór de marktintroductie al wist van het verhoogde risico. Via de rechter vorderden wij de interne onderzoeksdocumenten van Merck. In een kamer zochten we in duizenden ordners naar wat er niet in de bijsluiter stond. Uiteindelijk vonden we de rapporten uit de onderzoeksfase, opgesteld voordat Vioxx op de markt kwam. Daaruit bleek dat Merck wist dat het middel het risico op een infarct zorgelijk vergrootte. Die informatie had het bedrijf niet gedeeld met de toezichthouders. De weg naar de onderhandelingstafel Om de aansprakelijkheid van Merck gerechtelijk vast te stellen als basis voor een schikking, selecteerden wij een aantal cliënten uit de groep als procesvoeders. Hun zaken stonden model voor de rest. De beslissende stap richting Merck werd gezet door een advocaat uit ons internationale netwerk. Zonder die opening waren de onderhandelingen niet van de grond gekomen. Dit toont het belang van internationale contacten aan bij zaken met een buitenlandse wederpartij. Terugblik “Dat de aanhouder wint, geldt zeker voor deze zaak,” zegt Christa Wijnakker. “Merck had publiek gemaakt dat zij niet zouden schikken vanwege Vioxx, en hebben dat maar in weinig landen buiten Amerika gedaan. Het raakte mij dat Vioxx in 2004 van de markt is gehaald vanwege het risico op infarcten, en het niet waarschuwen daarvoor. En dat Merck daarna lang geen verantwoordelijkheid wilde nemen richting Nederlandse slachtoffers.” Heeft u vragen over deze zaak? Neem contact op met Christa Wijnakker.