Zaken die ertoe doen

Inleiding De afgelopen tijd merk ik het steeds vaker in mijn praktijk als letselschadeadvocaat: cliënten die met ChatGPT (of een andere tool) hebben ‘gesproken’ voordat ze contact met mij opnemen. Cliënten die hun antwoord op mijn vragen door ChatGPT laten schrijven. Cliënten die mijn advies ter controle voorleggen aan een chatbot. Of cliënten die schadevergoeding door een AI-tool laten doorrekenen. Laat ik voorop stellen: ik begrijp het volkomen. Je bevindt je in een crisis, een zeer onzekere situatie, en zit vol vragen. Via je laptop heb je toegang tot een tool die binnen enkele seconden antwoord geeft op alle vragen waar je al lange tijd mee rondloopt. Waarom zou je daar geen gebruik van maken? Een begrijpelijke gedachte, maar ik wil je met deze blog ook waarschuwen: kunstmatige intelligentie kan helpen om wat inzicht in je situatie te krijgen. Tegelijkertijd kan dit ook onjuiste informatie verstrekken die je zaak (of misschien nog wel belangrijker: jouw verwachtingen daarvan) kan beschadigen. Dat willen we voorkomen. OpenAI trekt zelf een lijn Mijn waarschuwing steunt op een belangrijke verandering van OpenAI zelf. OpenAI is de organisatie achter ChatGPT die onderzoek doet op het gebied van kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, oftewel AI) en de implementatie daarvan. Eind vorig jaar heeft OpenAI een interessante aanpassing gedaan in het gebruiksbeleid. ChatGPT mag niet langer gebruikt worden voor “het geven van advies op maat waarvoor een vergunning vereist is, zoals juridisch of medisch advies, zonder toereikende betrokkenheid van een bevoegde professional”. Vrij vertaald houdt dit in dat ChatGPT je mag blijven helpen bij medische of juridische vragen. Maar: juridische (en medische) adviezen op maat voor jouw specifieke situatie mogen alleen van iemand met bevoegdheid komen, bij voorkeur een advocaat of arts. Waarom doet OpenAI dit? Omdat het weet dat het mis zou kunnen gaan. OpenAI wil niet de verantwoordelijkheid dragen voor schade die een gebruiker lijdt, bijvoorbeeld wanneer die handelt in lijn met juridisch advies van ChatGPT en als gevolg daarvan schade lijdt. Door deze lijn scherp te trekken in de gebruikersvoorwaarden, probeert OpenAI zich in te dekken tegen aansprakelijkheid. OpenAI lijkt hiermee impliciet te erkennen dat juridisch advies van AI niet dezelfde waarde heeft als advies van een professional. Dat verdient onze aandacht, want als zelfs het bedrijf achter ChatGPT zegt dat je hier voorzichtig mee om moet gaan, dan is dat een belangrijk signaal. Waarom ChatGPT jouw zaak niet volledig begrijpt Dat signaal is niet zonder reden. Ik licht dit toe aan de hand van een praktijkvoorbeeld. Ik word gebeld door een cliënt die zegt: “ik heb via ChatGPT al even opgezocht hoe het zit met aansprakelijkheid in mijn zaak”. De cliënt vertelt vervolgens over de uitgebreide output over medische fouten, aansprakelijkheid en schadevergoeding. Ik hoor dingen als: “Bij medische fouten wordt nooit meer dan 80% aansprakelijkheid van de arts vastgesteld, dus je blijft altijd met 20% van je schade zitten. Daar is rechtspraak over”. Dergelijke informatie wordt gegenereerd (misschien zelfs met verwijzingen naar rechtspraak) en het voelt waar, maar het klopt niet altijd. In letselschadezaken moet –

Femicide is gender-gerelateerde doding: het vrouw zijn en genderongelijkheid en/of opvattingen spelen daarbij een rol. In de meeste gevallen van femicide is er een persoonlijke relatie tussen de dader en het slachtoffer, zoals een (ex-)partner of familielid. In de periode van 2018 tot 2022 zijn volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 172 (van de 217) vrouwen omgebracht door iemand uit de huiselijke kring. Dat is bijna 80%. De cijfers zijn schrikbarend: iedere acht dagen wordt een vrouw slachtoffer van femicide. Daarmee is Nederland het land met de hoogste cijfers in West-Europa. Femicide is vaak voorspelbaar en wordt desondanks net zo vaak niet voorkomen. Er is voorafgaand aan het om het leven brengen van een vrouw meestal sprake van een patroon van dwingende controle. Wetenschapper Jane Monckton Smith heeft acht fases geschetst met betrekking tot femicide. Fase 1: relatieverleden: vaak zijn de eerste signalen al zichtbaar tijdens een eerste date, bijvoorbeeld door uitspraken als ‘mijn ex was gestoord’. Fase 2: te hard van stapel lopen, zoals heel snel willen samenwonen. Fase 3: controle: er worden door de man regels opgelegd en als die worden overtreden volgt er een consequentie. Fase 4: een heftige gebeurtenis, bijvoorbeeld een relatiebreuk. Dit is vaak het kantelpunt. Fase 5: escalatie: er wordt soms door middel van een escalatie geprobeerd weer terug te keren naar fase 3, waardoor de relatie weer hervat. Fase 6: denken over moord: als een man zich zo afgewezen en/of vernederd voelt door het beëindigen van de relatie beginnen er plannen te ontstaan om een vrouw om het leven te brengen. Fase 7: moordplannen: er worden concrete plannen gemaakt. Fase 8: moord en zelfdoding. Deze fase kan gelijk op fase 7 volgen of er kan nog tijd tussen zitten. Niet alleen de vrouw loopt gevaar, maar ook de kinderen als die er zijn. Er zijn dus verschillende fases voorafgaand aan het moment dat een vrouw om het leven wordt gebracht, waardoor er door hulpverleningsinstanties zou kunnen worden ingegrepen. Desondanks is er nog altijd vaak onvoldoende aandacht bij instanties voor de signalen en worden veel echtscheidingen of relatiebreuken vaak ten onrechte nog gelabeld als vechtscheiding. Ik sta als slachtofferadvocaat regelmatig vrouwen bij die slachtoffer zijn van ernstig huiselijk en eergerelateerd geweld en ook nabestaanden van vrouwen die het slachtoffer werden van femicide. Volgens mij moet door overheidsinstanties eerder ingegrepen worden om vrouwen te beschermen tegen mishandeling en moord. Ik merk dat het voor vrouwen geen gemakkelijke opgave is om door de politie als slachtoffer van dwingende controle gezien te worden – ik kan daarbij helpen. Heeft u vragen over dit blog, dan kunt u contact opnemen met de auteur, Nicole Hoogenboom

Een fundamenteel recht Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) benoemt een eerlijk proces en de toegang tot het recht als fundamentele mensenrechten. Je zou denken dat het daarmee altijd en overal geregeld is, maar dat is niet zo. Of burgers daadwerkelijk toegang hebben tot het civiele recht is afhankelijk van praktische zaken, zoals de mogelijkheid om de kosten van een rechtszaak te financieren. Met een complexe aansprakelijkheidsprocedure zijn vaak hoge kosten gemoeid. Het gaat daarbij om de kosten van rechtshulp en vaak ook om die van deskundigen. Alleen voor de rijken? Er zijn weinig burgers die zonder bijzondere voorzieningen (zoals bijvoorbeeld een rechtsbijstandverzekering) in staat zijn om dit soort kosten te dragen. De te stellen vraag is of alleen voor mensen met veel geld het fundamentele recht op de toegang tot het recht is weggelegd. Naast de kosten die voor het voeren van een procedure noodzakelijk zijn, is er ook het risico van een proceskostenveroordeling in het geval de procedure onverhoopt wordt verloren. Het risico van een proceskostenveroordeling kan zodanig afschrikwekkend zijn dat dit de toegang tot het recht frustreert. In Nederland is dit risico relatief beperkt omdat de rechter gebruik maakt van vaste bedragen, die geen rechtstreekse relatie hebben met de werkelijke kosten. In andere landen, zoals in Engeland, kan het gaan om een veroordeling tot betaling van de werkelijke proceskosten van de wederpartij, hetgeen tot zeer hoge veroordelingen kan leiden. De overheid De overheid heeft een belangrijke rol bij het vormgeven van de toegang tot het recht voor burgers. Die rol wordt onder meer ingevuld door de regelgeving inzake de door de overheid gesubsidieerde rechtsbijstand voor burgers met beperkte financiële middelen. Die regels bepalen wie wel en wie niet voor gesubsidieerde rechtsbijstand in aanmerking komt en welke vergoedingen worden betaald. Vergoedingen voor advocaten zijn beperkt, kosten van deskundigen worden niet of nauwelijks vergoed en het risico van de proceskostenveroordeling blijft volledig bestaan. De advocatuur Ook de advocatuur heeft een verantwoordelijkheid. Dan gaat het doorgaans om het maken van flexibele financiële afspraken met de cliënt die het mogelijk maken om de procedure te voeren. Zeer onlangs heeft de Nederlandse Orde van Advocaten, na een jarenlang experiment, besloten om definitief mogelijk te maken dat advocaten in letsel- en overlijdenszaken zogenoemde resultaat gerelateerde honorariumafspraken maken. Concreet betekenen dergelijke afspraken dat van No Cure No Pay sprake is. Daardoor worden financiële drempels weggenomen voor de toegang tot het recht. Advocaten zijn niet verplicht om dergelijke afspraken te maken. Rechtszoekenden blijven afhankelijk van advocaten die daartoe wel bereid zijn. Massaclaims De laatste jaren gaat het steeds vaker om groeps- of massaclaims. Dat zijn procedures die voor grote aantallen personen worden gevoerd. De mogelijkheid om dergelijke claims in te stellen draagt bij aan de toegang tot het recht, onder meer omdat de kosten van de procedure gemakkelijker door de groep dan door een individu kunnen worden gedragen. De Wet Afwikkeling Massaschade in Collectieve Actie (WAMCA) maakt het voor gedupeerden mogelijk om in geval van massaschade via een stichting of een vereniging gezamenlijk